قیام آرارات

قیام آرارات علت نیست، بلکه معلول و نتیجه علت است. نتیجه سرکوب قیام شیخ سعید پیران، گزارش اصلاحات شرقی و نفی و تبعید بزرگان کردهاست. پس از سال 1925 و سرکوب قیام شیخ سعید، حکومت خیال کرد که میتواند کردها را شکست دهد، لذا ظلم وسیعی را آغاز نمود و تمام دار و ندار کردها را مورد یورش قرار داد. در نظر داشت که کردستان را از کردها خالی کند و دست به تبعید بزرگان، فرهیختگان و افراد برجسته کرد زد. کسانی را که در توان داشت، کشت و نابود کرد و افراد قدرتمند را نیز که نمیتوانست، تبعید نمود. اما تبعیدشدگان چه کسانی بودند؟ کور حسین پاشای حیدری، سعید نورسی، عبدالمجید سیپکی، علی بگ میرزا آغای آدمی و ... حدود 70 تن از بزرگان و روسای قبایل کرد را به تبعید فرستاده شدند. بدین ترتیب کردستان از بزرگان، فرهیختگان، روسای قبایل، رهبران و ریشسفیدان خالی شد. حکومت میخواست اراده کردها را شکسته و رهبرانشان را نابود کند.

کردها این ظلم را تاب نیاورده، سکوت نکردند و دست به قیام زدند. قیام آرارات بدین علت روی داد. این قیام در ابتدا قیامی ناسیونالیستی و با هدف رهایی کردستان نبود. بروی حسکه تلی (Biroyê Hesikê Tiliyê) قیام را آغاز نمود. برو یکی از افرادی بود که فرمان تبعید او نیز از سوی دولت صادر شده بود و این مساله عجیبی بود، چرا که برو تا آن روز نیز جانب حکومت را میگرفت. اما این برای حکومت مهم نبود، زیرا او نیز کرد بود و در بایزید از مقام و جایگاه خاصی برخوردار و دارای قدرت بود و حکومت از این امر احساس خطر می کرد.
برو به اتفاق عشیره اش دست به قیام زد و به کوهستان روی آرود. این قیام به تدریج با پیوستن بزرگان و فرهیختگان کرد گسترش یافت. کسانی که مورد غضب حکومت قرار گرفته بودند، به آرارات پناه بردند. ایلات جلالی، حسنان، سیپکان، ساکان، حیدرانلو، حاجیدریان، حموییان، بکران قیام نموده بودند و این قیام با پیوستن احسان نوری پاشا، فرزندان کور حسین پاشا (نادر بگ و محمد بگ) به آن، وارد مرحله جدیدی شد و رنگ و بوی ناسیونالیستی و نظامی به خود گرفت. هدف، رهایی کردستان و مقاومت کردها بود. با برنامه و نظام پیش میرفت و سرود داشت، نظامیان یونیفورم نظامی بر تن داشتند و دارای پرچم بود. جنبشی آزادیخواه و دمکرات بود. تا آن زمان هیچ قیامی این چنین بزرگ نشده و سر و صدا نکرده بود، تا جایی که چهار سال مقاومت کرد و بدین جهت قیام آرارات از برجسته ترین قیام کردها محسوب می شود.

ترجمه از كردى كرمانجى: طاهر آگور